جنگ ۱۲روزه اخیر، آزمون دشواری برای تابآوری زیرساخت دیجیتال کشور بود. محمدحسین کاشی، عضو هیئت مدیره شرکت ارتباطات زیرساخت، در گفتوگو با کارنگ، عملکرد شبکه ارتباطات کشور در این بحران را بسیار خوب ارزیابی میکند و آن را نتیجه برنامهریزیها و معماری سالهای گذشته میداند. اما او هشدار میدهد که برای حفظ این برتری، باید به فکر شبکههای پشتیبان، مسیرهای جایگزین و حتی معماری مجدد در بخشهایی از شبکه بود.
به باور کاشی، زیرساخت دیجیتال امروز ستون فقرات اقتصاد و حکمرانی دیجیتال است و همه بخشها از حملونقل و انرژی تا بانکداری و ارتباطات بر دوش آن سوارند. او بر نقش کلیدی تعامل پایدار بین سیاستگذار، بخش خصوصی و توسعهدهندگان در تحقق این هدف تأکید میکند و سرمایهگذاری و تربیت نیروی انسانی را دو نیاز فوری و اساسی برای حفظ وضع موجود و حرکت به سوی توسعه میداند.
مهمترین تغییراتی که فکر میکنید در حوزه زیرساخت دیجیتال و سختافزارهای مورد نیاز فضای دیجیتال کشور این اواخر مشاهده کردهاید چه بوده است؟
به نظر من حوزه زیرساخت دیجیتال و زیرساخت ارتباطی کشور، اکنون مهمترین بخش و یکی از اساسیترین پایههای اجرای اقتصاد دیجیتال و حکمرانی در این لایه است. یعنی چه در موضوع تابآوری، چه در فضای امنیت و چه در فضای اقتصاد دیجیتال، همهشان به نوعی به حوزه زیرساخت دیجیتال گره خوردهاند. زیرساخت دیجیتال در اصل یک لایه اصلی است که تمامی سامانههای ما، چه در حوزه حملونقل، چه در حوزه انرژی، چه در حوزه بانکی و چه در حوزههای ارتباطی و اپراتورها، روی آن سوار شدهاند.
اگر بخواهم برگردم به سوالی که پرسیدید؛ از سال قبل تا حالا، ما یک جنگ تحمیلی ۱۲روزه داشتیم که میزان تابآوری این شبکه به نظرم در این بازه زمانی که جنگ بود، سنجیده شد و مشخص شد که خب، نقاط قوت زیادی داریم اما باید به نقاط ضعفمان نیز دقت داشته باشیم، توجه داشته باشیم و برای بازسازی و نوسازی آنها و احیاناً معماری مجدد در این لایه برنامه داشته باشیم تا بتوانیم شبکهای قدرتمند و کاملاً پایدار در این حوزه داشته باشیم.
این همراهی، محقق نمیشود مگر از طریق یک تعامل پایدار بین رگولاتور و سیاستگذار در این حوزه، بخش خصوصی و شبکهای که درگیر این فضا هستند. حالا اسمش را میتوان گذاشت پیمانکار یا مجموعههایی که با ماهیت بخش خصوصی و توسعهدهندهها و فراهمکنندههای بستر نرمافزاری و سکوها در این حوزه کار میکنند.
اگر بخواهیم به یک نکته قوت زیرساخت دیجیتال که نمره خیلی خوبی در ماجرای جنگ میگیرد اشاره کنیم، چه چیزی هست؟ و اگر بخواهیم یک درس بگیریم که باید حتماً برایش چارهای بیندیشیم است؟
ببینید، ما در جنگ اخیر به نظرم به پایداری شبکه و استفاده مردم از سرویسهایی که در این حوزه وجود داشت، چه شبکه بانکی و چه حوزههای دیگر و نرمافزارها و سکوهایی که در این حوزه استفاده میکردند، یک نمره خوب و خیلی خوب میشود داد. با اینکه زیر سنگینترین فشارها و حملات خارجی بودیم. شاید بتوان گفت نوع فشارها و حملاتی که ما در این مدت تجربه کردیم، کمتر کشوری با این شدت تجربه کرده باشد و توانسته باشد شبکهاش را در این شرایط پایدار نگه دارد.
به نظر من همه کسانی که در بخشهای مختلف اکوسیستم بودند، حالا از اپراتورها (شبکههای ثابت و سیار)، فراهمکنندههای سرویس، پلتفرمها، رگولاتور، مجموعه ارتباطات زیرساخت و جاهای دیگر، واقعاً همه پای کار بودند و در این مدت جنگ خیلی زحمت کشیدند. واقعاً باید از همه آنها تشکر و قدردانی شود بابت این پایداری شبکه.
اما درباره درسهایی که میتوانیم از این اتفاق بگیریم، این است که به نظرم باید در یک سری از جاها به فکر شبکههای پشتیبان و مسیرهای جایگزین باشیم و شاید بعضی جاها نیاز به معماری مجدد در شبکه داشته باشیم. این را باید برای حفظ پایداری و حفظ برتری شبکهمان در اتفاقاتی که میافتد، در نظر بگیریم. این به نظرم مهمترین درس و مهمترین نکتهای است که برای آن بازسازی باید در نظر بگیریم.
نقش بخش خصوصی در این بازطراحی چیست؟
ببینید، توسعه شبکه و پایداری، هیچوقت به این معنا نیست که دولت باید همه کار را انجام دهد. اتفاقاً بحث نوآوری، چابکی و انعطافپذیری باید در بخش خصوصی باشد و بتواند از موقعیتی که رگولاتور یا حاکمیت فراهم میکند، استفاده کند. در واقع حاکمیت و رگولاتور در این حوزه بیشتر تسهیلگر، فراهمکننده اکوسیستم و بسترساز خدمات جدید است.
بحثهایی مثل منابع انسانی، لزوم سرمایهگذاری در این حوزه، ورود تکنولوژیهای جدید مثل هوش مصنوعی و بیگدیتا، خدمات ابری و هوشمندسازی صنعت، همه مواردی هستند که باعث میشود توجه بیشتری به حوزه توسعه زیرساختهای دیجیتال بشود و لزوم سرمایهگذاری در این حوزه احساس شود.
همچنین به نظرم در لایههای تعرفهگذاری و لایههایی که مرتبط با مشوقهای سرمایهگذاری و حمایتهای مالی است باید کارهای بیشتری شود تا بخش خصوصی به این حوزه جلب شود و بتواند با یک مدل اقتصادی درست هم سرمایهگذاری کند و هم تربیت نیرو در این حوزه داشته باشد.
اگر بخواهیم همین کیفیت فعلی زیرساخت دیجیتال کشور با وضع موجود را حفظ کنیم چه باید بکنیم و اگر نگاه توسعهای داشته باشیم و بخواهیم از جهان و منطقه عقب نیفتیم نیازمند چه اقدامهایی هستیم؟
مهمترین نیازی که اکنون داریم، بحث سرمایهگذاری است. در همه بخشها نیاز به سرمایهگذاری داریم. یک اشاره بکنم؛ شبکهای که در لایه ارتباطی و زیرساختمان در کشور داریم، در شرکت ارتباطات زیرساخت، تقریباً در خاورمیانه بینظیر است. اما کشورهای دیگر اکنون سرمایهگذاری میکنند، مسیرهای جدید باز میشود و این شبکه هم نیاز به نگهداری دارد.
تکنولوژی عوض میشود، مدلهای استفاده از خدمات و بسترهای شبکههای فیبری و کابلی عوض میشود. اما باید توجه داشت که حتماً باید در این حوزه سرمایهگذاری کنیم. اگر بخواهم مقوله منابع انسانی را کنار بگذارم که حتماً یک فرآیندی دارد و مدام باید در حال تربیت نیرو باشیم. به نظر من چه در لایه زیرساختی و چه در لایه امنیتی، تربیت نیروی امنیت سایبری و امنیت اطلاعات و نیرویی که بتواند شبکه را پایدار نگه دارد، جزو یکی از ارکان حکمرانی در حوزه سایبر باید در نظر گرفته شود.
اگر این مقوله را کنار بگذاریم، بعد از مقوله منابع انسانی، مهمترین مقوله بحث سرمایهگذاری است. چه ورود سرمایههای اندک از طریق روشهای مختلف و صندوقهای سرمایهگذاری، چه ورود بخش خصوصی با سرمایههای بزرگتر و همینطور بسترسازی برای ورود صنایعی که هیچ ربطی به حوزه ما ندارند اما برای هوشمندسازی و استفاده از دادههای آن صنعت، نیاز به شبکه و دیتاسنتر دارند. نیاز به ابزارهایی دارند که تکنولوژی جدید بتواند بهرهوری تولیدشان را بالا ببرد.
در این مسیری که باید برویم نقش کدام بازیگران مهمتر است؟ یعنی از اپراتورها گرفته تا بازیگران بانکی. این وسط سیاستگذارها یا نهادها و سازمانهای واسطی مثل شرکت ارتباطات زیرساخت، چه نقشی را باید پررنگتر بپذیرند؟
اگر بخواهم این را در دستهبندی خدمتتان بدهم، نمیتوانم بگویم فینتک در این فضا یا شبکه بانکی پرداخت مهمتر است یا شبکه اپراتوری. این دقیقاً فضایی است که هرکدام به نوعی مثل مهرهها و تکههای یک پازل، یک جزء بزرگی را کامل میکنند. به نظر من تقویت فضای ارتباطی و ایجاد بستر، چه در لایه ارتباطی و چه در لایه زیرساخت دیجیتال، که قطعاً بخشی از آن از شبکه ثابت و سیار ما میرود که شبکه بانکی هم روی همین شبکه سوار میشود و خدمات ارائه میدهد، مهمترین نقطه است.
یعنی هر چقدر ما شبکه سیار و ثابت و به دنبال آن شبکه زیرساخت یکپارچه و پایداری داشته باشیم، تمامی سرویسها روی آن استفاده میکنند و خدماتشان قابل ارائه است. الان در شبکه پرداخت، به واسطه تجربهای که خودم هم داشتم، ما چند میلیون پایانه فروش (پوز) داریم. بخش عمدهای از این پایانههای فروش سیار روی سیمکارت همین اپراتورها کار میکند. پس هر چقدر بتوانیم شبکه اپراتورها را چه در لایه ثابت و چه در لایه سیار تقویت کنیم، این باعث تقویت سرویسها در بخشهای مختلف میشود و پروژههایی که کنار اینها تعریف میشود، مثل پروژههای مرتبط با سوخت یا یارانه و چیزهای دیگر که کنار اینها همگی میآیند و تعریف میشوند و لازمه این حوزه هستند.
ما در برنامههایمان هست که کلیه سرویسها و خدماتمان را به تدریج با مشوقها و خدماتی که میدهیم و سرویسهای فنی که ارائه میدهیم، از تهران خارج کنیم. این هم یکی از نقاط اصلی و جزو برنامههایمان است که چه با همکاری بخش خصوصی و دارندگان پروانه و چه برنامههایی که داخل شبکه خودمان پیش میبریم. سعی کردیم همان سرویس و خدماتی که در تهران در لایه ارتباطی داده میشود، بتوانیم در شهرهای بزرگ و در سی نقطه حضورمان در کل کلانشهرها و شهرهای کوچک ارائه دهیم؛ هم محتوا بتواند یک رینگ چرخشی داخل کشور داشته باشد و هم اینکه این بحث تمرکز زیاد در تهران، با پخش شدن تغییر کند.
ما ۱۶ دیماه دومین دوره رویداد زیرساخت دیجیتال را برگزار میکنیم. به عنوان برگزارکننده رویداد توصیهتان این است که روی چه محورهایی در حوزه زیرساخت دیجیتال تمرکز کنیم که اولویت بیشتری دارند؟
شاید منابع انسانی یکی از نقاط خیلی مهم باشد؛ تمرکز در این حوزه و تربیت نیرو در این حوزه اهمیت دارد. واقعاً یکی از چالشهای شرکتها همین موضوع منابع انسانی است. چه خصوصی چه دولتی. از طرفی باید با ایجاد مشوق از سمت رگولاتور یا نهادهای متولی، بتوانیم سرمایهگذاری بیشتری را در این حوزه جذب کنیم برای توسعه و افزایش پایداری شبکه که به نظرم در این همایش باید درباره آن صحبت شود کارهای بیشتری بکنیم. حالا امکان دارد با ورود بخشی از شبکه نظام بانکی یا بورس برای تأمین مالی در این حوزه حمایتهایی را تعریف کرد. خصوصاً با افزایش نرخ ارز و مشکلاتی که در این حوزه وجود دارد این امر ضروری است.
بحث بعدی هم تجمیع برخی کارها و اقدامات است. یعنی یک سری از مجموعهها که میخواهند شبکه پشتیبان یا ایجاد کنند با هم همکاری کنند. شاید رویدادهایی نظیر رویداد شما در بخش نتورکینگ خودشان بتوانند ارتباطاتی را بسازند و همافزاییهایی از این دست ایجاد کنند.
