شماره ۱۸۹ هفتهنامه کارنگ با تصویر روی جلد اختصاصیافته به سلسله گفتوگوهای تخصصی درباره چالشها و فرصتهای زیرساخت دیجیتال کشور منتشر شد. در آستانه به دومین رویداد تخصصی زیرساخت دیجیتال ایران که در ۱۶ دی ماه ۱۴۰۴ برگزار خواهد شد، با فعالان و کارشناسان حوزه سختافزار و زیرساخت دیجیتال، به بررسی چالشها و فرصتهای کشور پرداختهایم.
این شماره، اخبار و گزارشهایی درباره حامیان دومین رویداد زیرساخت دیجیتال، اکوسیستم پرسرمایه منا، تکذیب حذف وام ازدواج، استارتاپهای ۹۰ روزه هندی را در برمیگیرد. همچنین در ادامه به خرید ۴ میلیارد دلاری گوگل برای تقویت مراکز داده، پنج شکست بزرگ تجاری ۲۰۲۵ و رونق کار بدون اشتغال پرداخته شده. داستان کنجکاوی پولساز یک متخصص و میلیاردرهای نوظهور هوش مصنوعی نیز از دیگر بخشهای خواندنی این شماره است.
تو بگو درباره چه چیزی صحبت کنیم؟
رضا جمیلی، مدیر توسعه کسبوکار راهکار، در یادداشت «تو بگو درباره چه چیزی صحبت کنیم» به این میپردازد که محور اصلی گفتوگوهای دومین رویداد زیرساخت دیجیتال چه باید باشد. او با فاصلهگرفتن از بحثهای رایج فناوری، بر شکاف میان ابزارهای پیشرفته و نتایج واقعی در اقتصاد دیجیتال ایران تأکید میکند. جمیلی توضیح میدهد که مسئله اصلی نه کمبود فناوری، بلکه ضعف در معماری کلان، نبود هماهنگی نهادی و فقدان زیرساختهای پایهای مانند اینترنت پایدار و رایانش ابری است. به باور او، بدون حل این مسائل بنیادین، دیجیتالیسازی تنها به بازتولید ناکارآمدیها در مقیاسی بزرگتر منجر میشود. این یادداشت در نهایت بر ضرورت تمرکز گفتوگوها بر راهحلهای ریشهای و تعریف زیرساخت بهعنوان ابزاری برای خلق ارزش پایدار تأکید دارد.
داشتهها و نداشتههای زیرساخت دیجیتال
پرونده ویژه شماره ۱۸۹ کارنگ، به ادامه سلسله گفتوگوهای تخصصی درباره چالشها و فرصتهای زیرساخت دیجیتال کشور اختصاص دارد. در نخستین مصاحبه این شماره، وحید صیامی، کارشناس بانکی و صنعت پرداخت، به نبود چارچوب مشخص برای مفهوم زیرساخت دیجیتال در ایران اشاره میکند. او با توضیح مفهوم «زیرساخت عمومی دیجیتال» نشان میدهد که احراز هویت دیجیتال، پرداخت دیجیتال و تبادل داده، سه مؤلفه اصلی این الگو در جهان هستند.
صیامی تأکید میکند که در ایران، فرسودگی سیستمها و نبود هماهنگی میان نهادها مانع ارائه مؤثر خدمات دیجیتال شده است. به گفته او، بدون تعریف مشترک از زیرساخت و همراستاسازی دولت، بنگاهها و نهادهای مالی، دیجیتالیسازی به خلق ارزش منجر نخواهد شد.
در گفتوگویی دیگر، هدیه رزازان، مدیر فنی رمیس، تأکید میکند که داشتن تجهیزات پیشرفته بهتنهایی تضمینکننده عملکرد درست زیرساخت دیجیتال نیست. او توضیح میدهد که مشکل اصلی، نگاه جزیرهای و تفکیک تیمهاست که مانع خلق سرویس پایدار میشود. به باور رزازان، زیرساخت باید با یک نگاه مهندسی یکپارچه و در خدمت سرویس تعریف شود، نه صرفاً بهعنوان مجموعهای از سختافزارها. این گفتوگو بر نقش فرهنگ سازمانی، خدمات مهندسی و فرایندها در کنار فناوری تأکید دارد و نقطه شروع این تحول را تغییر نگاه مدیران ارشد میداند.
مهدی خدابنده، مدیر ارشد کسبوکار زیرساخت دیجیتال در فناپ زیرساخت، نیز به سیر تاریخی و وضعیت فعلی زیرساخت دیجیتال ایران میپردازد. او توضیح میدهد که با وجود رشد کسبوکارهای دیجیتال، کشور در حوزههایی مانند شبکه ثابت، مراکز داده، رایانش ابری و سرمایه انسانی با ناترازی جدی روبهروست. خدابنده تأکید میکند که زیرساخت صرفاً مجموعهای از تجهیزات نیست، بلکه ترکیبی از ابزار، دانش و حکمرانی است. به گفته او، تا زمانی که زیرساخت بهعنوان هزینه دیده شود نه سرمایه، امکان بهرهبرداری از فرصتهایی مانند هوش مصنوعی و صنعت چهارم فراهم نخواهد شد.
مرتضی صادقی، عضو هیئتمدیره پرمان، به مسیر ناپیوسته و واکنشی توسعه زیرساخت دیجیتال کشور میپردازد. او توضیح میدهد که نبود برنامه بلندمدت، تحریمها، محدودیت منابع، نوسانات ارزی و کمبود نیروی انسانی متخصص، تولیدکنندگان داخلی را تحت فشار قرار داده است. صادقی تأکید میکند که تولید واقعی زمانی معنا دارد که محصول داخلی در مقیاس عملیاتی وارد شبکه شود و اعتماد بهرهبردار را جلب کند. به گفته او، مزیت اصلی تولید داخل، کاهش ریسک عملیاتی و امکان پشتیبانی مستقل از وندورهای خارجی است و شکلگیری این اعتماد، مسیر توسعه پایدار زیرساخت و اقتصاد دیجیتال را هموار میکند.
مارال میرزایی، مدیرعامل ارژنگ، به وضعیت نگرانکننده منابع انسانی در حوزه زیرساخت دیجیتال میپردازد. او با اشاره به شکاف عمیق میان آموزش دانشگاهی و نیاز واقعی صنعت، نگاه کوتاهمدت سازمانها به آموزش و نبود نهاد ناظر بر استانداردهای آموزشی، کمبود نیروی متخصص را یکی از تهدیدهای جدی آینده میداند. میرزایی تأکید میکند که آموزش باید بهعنوان سرمایهگذاری استراتژیک دیده شود، نه هزینه. به گفته او، بدون همکاری همزمان دانشگاهها، سازمانها، تأمینکنندگان و دولت، بحران منابع انسانی در سالهای آینده اجتنابناپذیر خواهد بود.
در دیگر گفتوگوی این شماره، محمدرضا جمالی، مدیرعامل شرکت نبضافزار، به چالشها و ریسکهای توسعه دیجیتال در ایران میپردازد. او توضیح میدهد که ضعف در معماری نهادهای مالی، ناکارآمدی نظامهای پرداخت، محدودیتهای شبکه و برق، زیرساخت دیجیتال را در معرض ریسک عملیاتی جدی قرار داده است. جمالی تأکید میکند که بدون بازطراحی کلان سیاستها و زیرساختها، اهدافی مانند بهرهوری، توسعه پایدار و دسترسی عادلانه به خدمات مالی قابل تحقق نیست.
او همچنین بر ضرورت نگاه کلان، استانداردسازی مراکز داده، پایش کیفیت برق و شبکه و مدیریت یکپارچه دادهها تأکید میکند تا زیرساخت توان پاسخگویی به نیازهای اقتصاد دیجیتال و سیستمهای سایبرفیزیکی آینده را داشته باشد.
مسعود مقیمی، مدیرعامل داروگ کلاد نیز به ضرورت تحول در رویکرد حفظ سلامت و امنیت دادهها پرداخته است. او توضیح میدهد که اتکای صرف به بکآپهای سنتی دیگر کافی نیست، زیرا نفوذهای سایبری پیشرفته حتی نسخههای پشتیبان را هم تهدید میکنند. مقیمی راهکار «سایبر ریکاوری» مبتنی بر چند لایه امنیتی و هوش مصنوعی را بهعنوان ضرورت استراتژیک معرفی و تأکید میکند که برای سازمانهای بزرگ، برندمحور و با گردش مالی بالا، حتی اکنون هم دیر شده است. او میگوید استفاده کوتاهمدت از خدمات کلاودی و آموزش نیروی متخصص داخلی میتواند زمان خرید و امنیت کسبوکار را تأمین کند و در بلندمدت امکان پیادهسازی داخلی این سیستمها فراهم میشود.
میلیاردرهای نوظهور هوش مصنوعی
سال ۲۰۲۵ را میتوان سال انفجار ثروت در صنعت هوش مصنوعی نامید؛ حوزهای که بیش از هر زمان دیگری توجه جهانیان را به خود جلب کرد و بسیاری از کارآفرینانی که روی مدلها، زیرساختها و برنامههای کاربردی هوش مصنوعی کار میکردند، اکنون در جمع میلیاردرها قرار گرفتهاند. هوش مصنوعی اکنون بخشی از زندگی روزمره و کسبوکارها است؛ استفاده هفتگی از هوشمصنوعی در محیط کار از ۱۱ درصد در ۲۰۲۳ به ۲۳ درصد در ۲۰۲۵ رسید و شرکتهایی مانند انیسفر و پیپر گِیمز بنیانگذاران خود را میلیاردر کردند.
کنجکاوی پولساز یک متخصص
در گزارش از این شماره کارنگ، به داستان شغل جانبی آکارش آمیتاب، کارآفرین ساکن بریتانیا پرداختیم. آمیتاب، در ژانویه ۲۰۲۵ و در حالی که بهدنبال شغل جدیدی نبود، با پیشنهاد یک استارتاپ برچسبگذاری داده به نام «مایکرو وان» مواجه شد؛ شرکتی که شبکهای از متخصصان انسانی را برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی به کار میگیرد. آمیتاب در آن زمان برنامهای فشرده داشت.
او نویسنده، مدرس دانشگاه، بنیانگذار و مدیرعامل یک پلتفرم بینالمللی منتورینگ شغلی بود و همزمان در مقطع دکتری دانشگاه آکسفورد تحصیل میکرد. با این حال، او میگوید علاقه به کار با مدلهای سازمانی هوش مصنوعی و تناسب آن با پیشینهاش، باعث پذیرش این همکاری شد. او ساعتی ۲۰۰ دلار درآمد دارد و مجموع دریافتیاش از ابتدای همکاری، با احتساب پاداشها، به حدود ۳۰۰ هزار دلار رسیده است.
رونق بازار پوشاک با معاملات اعتباری
در حاشیه سیزدهمین نمایشگاه بینالمللی ایرانمد ۱۴۰۴، بانک تجارت، اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران و پلتفرم باروک، تفاهمنامه همکاری به منظور توسعه تأمین مالی زنجیرهای، گسترش معاملات اعتباری و تقویت سرمایه در گردش صنعت پوشاک کشور امضا کردند. این مراسم چهاردهم دیماه با حضور هادی اخلاقی، مدیرعامل بانک تجارت، عبدالرضا شریفی، مدیرعامل باروک و محمد مظاهری، رئیس هیئتمدیره باروک، منصور الیاسی، رئیس هیئتمدیره اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران؛ محمود ضرابی، نایبرئیس اتحادیه و محمود نجفی عرب، رئیس اتاق بازرگانی تهران برگزار شد.
پنج شکست بزرگ تجاری ۲۰۲۵
سال ۲۰۲۵ با چند شکست تجاری بزرگ همراه بود که هم توجه رسانهها را جلب کرد و هم باعث شد شرکتهای مطرح جهان ناموفق ظاهر شوند. در برخی موارد، مدیران مجبور به ترک سمت خود شدند یا محصولاتی معرفی شدند که نتوانستند انتظارات را برآورده کنند و هوش مصنوعی نیز نقش پررنگی در این ناکامیها داشت. مانند تبلیغ تولید شده با هوش مصنوعی مکدونالد در هلند و نمایش ناموفق عینک هوشمند ایآی ریبن در کنفرانس سالانه توسعهدهندگان متا کانکت ۲۰۲۵. امسال نشان داد حتی برندهای بزرگ هم نمیتوانند بدون برنامهریزی دقیق و توجه به مخاطب، با هوش مصنوعی یا کمپینهای تبلیغاتی بدون نقص، موفق باشند. این شکستها به یادآوری اهمیت تعامل واقعی با مشتریان و دقت در اجرای تکنولوژیهای نوین تبدیل شد.
